سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
64
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى)
متعلّق جار و مجرور آورده مىشود مانند آنچه در قول عمران بن حطان آمده اسد علىّ و فى الحروب نعامة * فتخاء تنفر من صفير الصّافر يعنى : تو بر قتل و كشتن من جرى و دلدار هستى و حال آنكه در جنگها همچون شتر مرغ مادّهاى مىباشى كه بالش نرم بوده و از هر صدائى بگريزد . كلمه [ اسد ] در اين بيت يعنى [ مجترئى ] تا [ علىّ ] كه جار و مجرور است به آن متعلّق باشد . و نيز مانند آنچه در قول ابو العلاء معرّى آمده : و الطير اغربه عليه باسرها * فتح الشّرات و ساكنات لصاف يعنى : و مرغان گريانى همچون كلاغهائى كه به عقب يكديگر پرواز مىكند بر آن پسر ميگويند اين مرغان از جنس عقابهاى كوه شرات و طيور ساكن در كوه لصاف مىباشند . شاهد در اينستكه [ اغربه ] كه جمع غراب و به معناى كلاغ بوده در اينجا به معناى باكيه آمده و بدينوسيله [ عليه ] متعلّق به آن قرار داده شده است . و ما بطور مستوفى و مبسوط شرح اين مطلب را در كتاب مطوّل آوردهايم . تنبيه مخفى نماند بين ارباب ادب اختلاف است در اينكه استعاره مجاز لغوى بوده يا مجاز عقلى مىباشد : جمهور معتقدند استعاره مجاز لغوى است يعنى لفظى است